1169/2011-son YeI Reglamenti: yorliqning majburiy asosi
1169/2011-son YeI Reglamenti oziq-ovqat mahsulotlari haqida iste'molchiga beriladigan ma'lumotlar bo'yicha YeIning asosiy hujjati. U YeIning barcha davlatlarida qo'llanadi; qo'shimcha milliy majburiy ma'lumotlarga faqat 39-modda doirasida va undagi shartlar asosida ruxsat beriladi. Mahsulot supermarketda, ixtisoslashgan do'konda yoki onlayn kanal orqali sotilishidan qat'i nazar, Reglament majburiy.
Yorliqning majburiy asosi quyidagi unsurlardan iborat: mahsulot nomi, ya'ni savdo belgisi emas, mahsulotni tavsiflovchi nom (17-modda); massasi kamayib borish tartibidagi ingredientlar ro'yxati (18-modda); II ilovadagi 14 allergenni ingredientlar ro'yxatida istalgan vizual usul bilan ajratib ko'rsatish (21-modda); grammda, kilogrammda, millilitrda yoki litrda ko'rsatilgan sof miqdor (23-modda); minimal yaroqlilik muddati yoki tez buziladigan mahsulotlar uchun "... gacha iste'mol qilinsin" sanasi (24-modda); zarur bo'lsa, maxsus saqlash va foydalanish shartlari (25-modda); mahsulot haqidagi ma'lumot uchun javobgar oziq-ovqat biznesi operatorining (FBO) nomi va manzili, import qilingan mahsulotda esa YeIda ro'yxatdan o'tgan importchining nomi va manzili (8-moddaning 1-bandi va 9-moddaning 1-bandi "h" kichik bandi); foydalanish yo'riqnomasi, agar usiz mahsulotdan to'g'ri foydalanish qiyin bo'lsa (9-moddaning 1-bandi "j" kichik bandi); 100 g yoki 100 ml hisobidagi ozuqaviy qiymat deklaratsiyasi (9-moddaning 1-bandi "l" kichik bandi va 30-modda, V ilovadagi toifalar uchun istisnolar bilan).
Shartli talablar: qaysi holatda nima qo'shiladi
1169/2011-son YeI Reglamentining ayrim talablari yorliqqa faqat muayyan holat yuzaga kelganda qo'shiladi. Ularni majburiy asos bilan chalkashtirmaslik kerak: bu talablar ba'zi mahsulotlarga tegishli, boshqalariga esa yo'q. QUID (22-modda) ingredient mahsulot nomida tilga olingan, qadoqda vizual ajratib ko'rsatilgan (surat, rasm) yoki mahsulotni o'xshash mahsulotlardan farqlash uchun muhim bo'lsa, uning foiz ulushini ko'rsatishni talab qiladi. Kelib chiqish mamlakati yoki joyini ko'rsatish (26-modda) ikki holatda majburiy: u ko'rsatilmasa iste'molchi chalg'ishi mumkin bo'lganda va gorizontal yoki tarmoq qoidalariga ko'ra ayrim toifalar uchun (masalan, ayrim turdagi go'sht, asal, zaytun moyi). Alkogol miqdori (28-modda) tarkibida 1,2 % vol dan ortiq spirt bo'lgan ichimliklar uchun ko'rsatiladi. Tegishli mahsulotlarda "muzlatilgan" yoki "muzdan tushirilgan" belgisi kerak. Asosiy ingredientning kelib chiqishini ko'rsatish va boshqa maxsus belgilar YeIning muayyan qoidalariga ko'ra talab qilinadi.
Partiyani bevosita javondan kuzatish imkonini beradigan lot kodi 2011/91/EU direktivasi bilan alohida tartibga solinadi (u 89/396/EEC direktivasini bekor qilgan) va 178/2002-son YeI Reglamentining 18-moddasiga ko'ra partiyalar kuzatuvchanligi bilan bog'liq. Bu talab ham qadoqda bajariladi, lekin huquqiy jihatdan 1169/2011 doirasidan tashqarida turadi. Bu haqda quyida, lot kuzatuvchanligi bo'limida batafsilroq.
YeIdagi o'n to'rt allergen: ingredientlar ro'yxatida qanday ajratiladi
Reglamentda o'n to'rt allergen guruhining yopiq ro'yxati bor. Ular ingredientlar ro'yxatida istalgan vizual usul bilan ajratib ko'rsatilishi kerak: qalin yoki kursiv shrift, bosh harflar, boshqa rang yoki tagiga chizish. Ro'yxat: glyuten saqlovchi donli ekinlar; qisqichbaqasimonlar; tuxum; baliq; yeryong'oq; soya; sut; daraxt yong'oqlari (funduk, bodom, yong'oq, keshyu, pekan, Braziliya yong'og'i, pista, makadamiya); selderey; xantal; kunjut; oltingugurt dioksidi va sulfitlar (10 mg/kg dan ortiq bo'lsa); lyupin; mollyuskalar.
Allergen tarkibga hosila shaklida kirsa (masalan, soyadan olingan letsitin), u "letsitin (soya)" ko'rinishida, "soya" so'zi ajratilgan holda yoziladi. O'zaro ifloslanish (cross-contamination), ya'ni allergen boshqa uskunadan o'tib qolishi tufayli mahsulotda bo'lishi mumkin bo'lgan allergen izlari alohida qatorda ko'rsatiladi: "... izlari bo'lishi mumkin". Biroq bu deklaratsiya ixtiyoriy va Reglamentda belgilanmagan.
Ozuqaviy qiymat deklaratsiyasi: 100 g hisobidagi format va porsiyaga qayta hisoblash
Ozuqaviy qiymat deklaratsiyasi majburiy va standart shaklda beriladi. Eng kam majburiy to'plam: energiya qiymati (kJ va kkal), yog'lar, shu jumladan to'yingan yog' kislotalari, uglevodlar, shu jumladan qandlar, oqsillar va tuz. Bu ko'rsatkichlar mahsulotning 100 g yoki 100 ml hisobida beriladi.
Eng kam to'plamga ixtiyoriy ravishda mono- va ko'p to'yinmagan yog' kislotalari, ko'p atomli spirtlar (poliollar), kraxmal, oziq tolalari, vitaminlar va mineral moddalarni (oxirgilarini faqat sezilarli miqdorda bo'lsa) qo'shish mumkin. 100 g hisobidagi ko'rsatkichlardan tashqari, iste'mol birligiga, masalan, 250 g lik bir kosa palovga qayta hisoblangan qiymatlarni ham berish mumkin, lekin ular asosiy formatning o'rnini bosmaydi.
Deklaratsiya jadval yoki chiziqli shaklda beriladi. Jadvalda "ozuqa moddasi" va "100 g dagi miqdori" ustunlari bo'ladi; bu format ko'proq joy egallaydi, lekin o'qish osonroq. Chiziqli shakl qadoq o'lchami jadval joylashtirishga imkon bermaganda qo'llanadi, masalan, ziravor stiklari yoki kichik paketchalarda.
QUID: ingredientning foiz ulushi qachon ko'rsatiladi
QUID (Quantitative Ingredients Declaration) qoidasiga ko'ra ingredient mahsulot nomida tilga olingan, qadoqda vizual ajratilgan (surat, rasm) yoki mahsulotni o'xshashlaridan farqlash uchun muhim bo'lsa, uning foiz ulushi ko'rsatilishi shart. Bu qoida iste'molchilarning tanish e'tiroziga javob beradi: "qutida tovuq rasmi bor, ichida esa tovuq atigi 5%".
Masalan, "Qo'y go'shtli palov" mahsuloti uchun QUID tarkibdagi qo'y go'shti foizini ko'rsatishni talab qiladi. "Surxondaryo o'rik qoqisi qo'shilgan quritilgan mevalar aralashmasi" uchun o'rik qoqisi foizi, "Qovoqli somsa" uchun esa qovoq foizi kerak. Foiz ulushi tarkib ro'yxatida tegishli ingredient nomi yonida yoki mahsulot nomida ikki shakldan birida yoziladi: "qo'y go'shti (24%)" yoki "tarkibi: guruch, qo'y go'shti 24%, sabzi, piyoz, ziravorlar".
Shriftning minimal o'lchami (x-balandlik 1,2 mm) va til talablari
Reglament majburiy ma'lumotlar uchun shriftning minimal o'lchamini belgilaydi: x-balandlik kamida 1,2 mm. Bu yerda x-balandlik deganda shriftdagi kichik x harfining yuqori va pastki chiqiq elementlarsiz balandligi tushuniladi. Eng katta yuzasi 80 sm² dan kichik qadoqlar uchun minimal o'lcham 0,9 mm gacha kamayadi. Bu qoida barcha majburiy ma'lumotlarga qo'llanadi: nomi, tarkibi, allergenlar, sof miqdor, ozuqaviy qiymat deklaratsiyasi.
Til talablarini har bir YeI davlatining milliy qonunchiligi belgilaydi. Odatda majburiy ma'lumotlar mahsulot sotiladigan mamlakatning rasmiy tilida (yoki rasmiy tillaridan birida) bo'lishi kerak. Savdo uyining maqsadli bozorlari uchun odatiy til to'plami quyidagicha.
- Latviya: latish tili (latviešu); Litva: litva tili (lietuvių); Estoniya: eston tili (eesti).
- Shvetsiya: shved tili (svenska); Finlyandiya: fin tili (suomi) va shved tili (svenska), ikkala til ham majburiy.
- Norvegiya (YeI a'zosi emas, Yevropa iqtisodiy hududiga kiradi va 1169/2011 ni qo'llaydi): norveg tili (norsk).
- Germaniya: nemis tili (deutsch); Polsha: polyak tili (polski).
- Tillarni qadoqning bir tomonida jamlash yoki turli tomonlariga taqsimlash mumkin; x-balandlik talabi har bir tilga alohida qo'llanadi.
Lot kuzatuvchanligi: lot kodi qayerga tushiriladi va qanday tuziladi
Partiyalar kuzatuvchanligini 178/2002-son YeI Reglamentining 18-moddasi talab qiladi, partiyani markirovka qilish tartibini esa 2011/91/EU direktivasi belgilaydi. Har bir partiya noyob lot kodiga ega bo'lishi kerak: u mahsulotning xomashyo yetkazib beruvchisidan chakana do'kon javonigacha bo'lgan yo'lini kuzatish imkonini beradi. Lot kodi qadoqning ko'rinadigan joyiga, odatda yaroqlilik muddati yoniga tushiriladi va maxsus vositalarsiz o'qiladigan bo'lishi kerak.
Lot kodi formati me'yoriy hujjatlarda belgilanmagan: har bir kompaniya uni o'zining ichki tizimiga ko'ra tuzadi. Odatda unga ishlab chiqarilgan yil, hafta yoki kun, smena va seriya kiradi. Masalan, "L25323A" formati "partiya (Lot), 2025-yil, yilning 323-kuni, A seriyasi" deb o'qiladi. Bu kod ishlab chiqarish jurnaliga va tovarga ilova qilinadigan hujjatlarga yoziladi; reklamatsiya kelib tushganda partiyaning to'liq tarixi shu kod bo'yicha tiklanadi.
Yorliqning har bir elementi 1169/2011-son Reglamentning aniq moddasiga tayansa va manzil mamlakatning har bir tili milliy qonunchilik talablariga ko'ra berilgan bo'lsa, u YeIda tekshiruvdan o'tadi.