Chuchvara haqida ma'lumot
Chuchvara chuchuk, ya'ni xamirturushsiz xamirdan tugiladigan va qaynatib pishiriladigan mayda taom. Xamiri un, suv va tuzdan qoriladi, ba'zan unga tuxum ham qo'shiladi. Ichligiga qo'y yoki mol go'shti mayda to'g'ralib yoki qiyma qilinib solinadi, piyoz esa ayamay qo'shiladi. Tuz va qora murchdan tashqari ko'pincha zira ham solinadi.
Piyoz ko'p bo'lgani uchun ichlik shirali chiqadi. Go'shtni har kim o'zicha tayyorlaydi: kimdir maydalagichdan o'tkazadi, kimdir pichoqda mayda to'g'raydi. An'anada chuchvara go'shtli bo'ladi: qovoq yoki qo'ziqorin solingan turini ham pishirishadi, lekin uni mumtoz chuchvara deyishmaydi.
Xamir va ichlik
Chuchvara xamiri qattiqroq qoriladi: qo'lga yopishmaydigan, silliq va elastik bo'lishi kerak. Qorilgan xamirning ustini yopib, bir oz tindirib qo'yishadi, shunda u yoyilganda qaytib qisqarmaydi va yupqa yoyiladi. Xamir o'qlov bilan yoyiladi (latishcha mīklas rullis, ruscha скалка).
Ichlik uchun juda yog'siz go'sht olmagan ma'qul: ozgina yog'i bo'lsa, chuchvara shirali chiqadi. Piyoz mayda to'g'ralib, go'shtga qo'shiladi, so'ng tuz, murch va zira solinib, yaxshilab aralashtiriladi.
Chuchvara qanday tugiladi
Xamir yupqa qilib yoyiladi va kichik kvadratlarga kesiladi. Har bir kvadratning o'rtasiga ozgina ichlik qo'yiladi, xamir uchburchak qilib bukiladi va chetlari bosib yopishtiriladi. Keyin uchburchakning ikki uchi qayirilib, bir-biriga ulanadi: chuchvaraning hammaga tanish shakli shundan chiqadi.
Chuchvara mayda bo'lgani uchun uni tugishga ko'p vaqt ketadi: kvadratlar qancha kichik bo'lsa, chuchvara shuncha nozik chiqadi, lekin tugish ham shuncha cho'ziladi. Shuning uchun uyda ko'pincha birgalashib tugishadi: biri xamir yoyib, kesib turadi, qolganlar chuchvara tugib o'tiradi. Ko'pchilik bir yo'la ko'proq tugib, ortig'ini muzlatib qo'yadi.
Chuchvara qanday tortiladi: uch usul
Chuchvara dasturxonga uch xil usulda tortiladi:
- Sho'rvali chuchvara. Chuchvara go'sht sho'rvasining o'zida qaynatiladi va kosaga suvi bilan suziladi. Ustiga ko'kat sepiladi, yoniga qatiq yoki smetana qo'yiladi.
- Qatiqli chuchvara. Chuchvara tuzli suvda qaynatilib, suzib olinadi. Ustidan qatiq quyiladi yoki suzma solinadi, maydalangan ko'kat va qora murch sepiladi.
- Qovurma chuchvara. Qaynatib olingan chuchvara tovada ozgina yog'da qizartiriladi. Usti qarsildoq, ichi shirali bo'ladi; uni ham qatiq yoki smetana bilan yeyishadi.
Qaysi usulni tanlasangiz ham, chuchvarani qozondan olgan zahoti torting: kutib qolsa, xamir yumshab, bir-biriga yopishib qoladi. O'zbek oilalarida chuchvara ko'pincha kundalik tushlikka pishiriladi: u palovdan tezroq tayyor bo'ladi, to'yimliligi esa undan qolishmaydi.
Sho'rvali chuchvaraning pomidorli sho'rvada pishiriladigan turini sho'rvali chuchvara retseptida bosqichma-bosqich ko'rsatganmiz: xamir qanday yoyiladi, kvadratlar qanday kesiladi va bir kosaga nechta chuchvara ketadi.
Sho'rvali chuchvara o'zbek sho'rvalaridan biri. Mastava, moshxo'rda, qaynatma sho'rva va lag'mon haqida o'zbek sho'rvalari haqidagi maqolada yozganmiz.
Manti: bug'da pishadigan yirik chuchvara
Manti chuchvaradan ancha yirik bo'ladi va suvda emas, bug'da pishiriladi. Buning uchun qasqon kerak: qaynab turgan suv ustiga qo'yiladigan, bir necha qavat panjarali idish. Uni mantiqasqon deb ham atashadi, ruscha мантоварка. Qasqon bo'lmasa, mayda teshikli oddiy bug'da pishirgich ham yaraydi.
Manti ichligi uchun go'sht qiyma qilinmaydi, pichoqda mayda chopiladi. Unga ko'p piyoz va ko'pincha dumba yog'i qo'shiladi, shunda manti shirali chiqadi. Xamir kvadratiga bir qoshiq ichlik solinadi, so'ng qarama-qarshi burchaklari, keyin yon chetlari bir-biriga yopishtiriladi.
Mantini qo'l bilan olib yeyishadi. Ustiga qatiq yoki smetana quyib, qora murch sepishadi, yoniga achchiq qalampir yoki sirkaga bostirilgan piyoz ham qo'yiladi. Qasqonda pishirish tartibi va mantini qanday tugish bug'da pishirilgan manti retseptida yozilgan.
Qovoqli manti
Qovoqli manti kuz va qishda, bozorga shirin qovoq chiqqanda tugiladi. Ichligiga mayda to'g'ralgan qovoq va piyoz solinadi, ko'pincha dumba yog'i ham qo'shiladi. Go'shtli manti kabi u ham qatiq yoki smetana bilan yeyiladi. Qovoq latishcha ķirbis, ruscha тыква deyiladi.
Tuxum barak: Xorazmning tuxumli chuchvarasi
Tuxum barak Xorazmga xos chuchvara. Uning ichiga go'sht emas, sut bilan aralashtirilgan tuxum solinadi. Ichlik suyuq bo'lgani uchun xamir chetini juda zich yopishtirish kerak, aks holda qaynayotganda ichidagisi oqib chiqadi.
Tuxum barak suvda qaynatiladi va eritilgan sariyog' bilan tortiladi. Masalliqlarini Rigadagi istalgan supermarketdan topasiz: tuxum latishcha olas, sut piens, sariyog' sviests deyiladi.
Chuchvara va pelmen: farqi nimada
Rus tilida chuchvarani ko'pincha "узбекские пельмени" deb atashadi, latishlar ham uzbeku pelmeņi deb qidiradi. Ular haqiqatan qarindosh taomlar, lekin farqi bor. Har bir uyda o'zicha pishiriladi, shuning uchun quyida odatdagi farqlar berilgan:
- Kattaligi: chuchvara odatda pelmendan maydaroq tugiladi.
- Ichligi: chuchvarada piyoz ko'proq bo'ladi va ko'pincha zira qo'shiladi. Ruscha pelmen ichligi qiymadan qilinadi, piyoz unda kamroq.
- Go'shti: chuchvaraga qo'y yoki mol go'shti solinadi. Do'kondagi tayyor pelmenda cho'chqa go'shti ham bo'lishi mumkin, shuning uchun tarkibini o'qing: latishcha cūkgaļa, ruscha свинина.
- Tortilishi: pelmen smetana, sariyog' yoki sirka bilan yeyiladi. Chuchvara sho'rvada yoki qatiq va ko'kat bilan tortiladi.
Somsa chuchvara emas
Somsa ham go'shtli va piyozli bo'ladi, lekin u qaynatilmaydi: tandirda yoki duxovkada yopiladigan pishiriq. Ichligi chuchvaranikiga o'xshaydi, xamiri esa qatlamli. Somsani uyda qanday yopish mol go'shtli somsa retseptida yozilgan.
Tugishda ko'p uchraydigan xatolar
- Xamir qalin yoyilgan: chuchvara og'ir chiqadi, xamiri ichligidan ko'p bo'lib qoladi.
- Ichlik ko'p solingan: chetlari yaxshi yopishmaydi yoki qaynayotganda yorilib ketadi.
- Chetlari zich bosilmagan: suvda chuchvara ochilib, ichligi chiqib ketadi.
- Xamirga un ko'p sepilgan: unli chetlar bir-biriga yopishmaydi. Kerak bo'lsa, chetini barmoq uchi bilan ozgina suv tekkizib namlang.
- Qozonga bir yo'la ko'p chuchvara tashlangan: suv qaynashdan to'xtaydi, chuchvaralar bir-biriga yopishadi. Ularni bo'lib-bo'lib soling va bir marta ohista aralashtiring.
- Chuchvara suv yuziga qalqib chiqishi bilan olingan: xamiri hali chala bo'lishi mumkin. Qalqib chiqqandan keyin ham biroz qaynating.
Qancha tugish va qanday muzlatish
Bir mahalga qancha chuchvara kerakligi oilangizning ishtahasiga bog'liq. Birinchi marta tugganingizda bir kosaga nechta ketganini sanab qo'ying, keyingi safar hisoblash oson bo'ladi. Chuchvara ham, manti ham ko'p vaqt oladi, shuning uchun bir yo'la ko'proq tugib, ortig'ini muzlatib qo'ygan qulay. Pishgan chuchvara ortib qolsa, ertasiga tovada qizartirib, qovurma chuchvara qilib yesa bo'ladi.
- Xom chuchvarani un sepilgan taxta yoki patnisga bir-biriga tegizmay tering va shu holicha muzlatgichga qo'ying.
- Qotib bo'lgach, xaltaga yoki idishga soling va ustiga sanasini yozing: alohida muzlatilgan chuchvaralar bir-biriga yopishib qolmaydi.
- Muzlagan chuchvarani muzdan tushirmang: to'g'ridan-to'g'ri qaynab turgan suvga yoki sho'rvaga tashlang. Erib qolgan xamir yumshab, bir-biriga yopishadi.
- Mantini ham xuddi shunday muzlatish mumkin. Uni muzlagan holicha qasqonga tering, faqat pishish vaqti biroz uzayadi.
Chuchvaraga oid so'zlar boshqa tillarda
- chuchvara: ruscha чучвара, latishcha čučvara, inglizcha chuchvara yoki Uzbek dumplings;
- manti: ruscha манты, latishcha va inglizcha manti;
- qasqon: ruscha мантоварка, inglizcha steamer;
- xamir: ruscha тесто, latishcha mīkla;
- ichlik: ruscha начинка, latishcha pildījums;
- qatiq: ruscha катык; suzma: ruscha сузьма.
Rigada chuchvara uchun masalliqlar
Masalliqlarning ko'pi oddiy supermarketda bor, faqat latishcha nomini bilish kerak:
- Un: kviešu milti (ruscha пшеничная мука).
- Go'sht: qo'y go'shti jēra gaļa (баранина), mol go'shti liellopu gaļa (говядина), qiyma maltā gaļa (фарш). Tayyor qiyma olsangiz, qaysi go'shtdan qilinganini yorliqdan tekshiring.
- Piyoz: sīpoli (лук).
- Ziravor: zira kumīns (зира, кумин), qora murch melnie pipari (чёрный перец).
- Ko'kat: ko'k kashnich svaigs koriandrs (кинза), shivit dilles (укроп).
- Smetana: skābais krējums (сметана).
Tez orada halol go'shtni bozorga bormasdan ham olish mumkin bo'ladi: Arkan Bazar halol go'shtga onlayn oldindan buyurtma ochmoqchi, rejadagi assortimentda qiyma ham bor. Furgonlar Latviyaning turli shaharlariga qatnab, buyurtmalarni yetkazib beradi. Xizmat ochilishi bilan xabar olish uchun halol go'sht buyurtmasi sahifasida kutish ro'yxatiga yoziling.
Manti uchun dumba yog'ini oddiy supermarketda topish qiyin, u ruscha курдюк yoki курдючный жир deyiladi. Uni qo'y go'shti sotadigan qassobdan so'rab ko'ring. Topilmasa, o'rniga sariyog' solsa bo'ladi: manti baribir shirali chiqadi, faqat ta'mi biroz boshqacha bo'ladi.
Zirani supermarketdan ham topsa bo'ladi, lekin butun urug'li zirani Riga markaziy bozoridagi o'zbek bozori Arkan Bazarda ochiq idishdan, kerakli miqdorda tortib berishadi.
Sho'rvali chuchvaraga zira bilan birga ko'pincha kashnich urug'i ham solinadi. Ko'k kashnich esa ovqatni tortayotganda ustiga sepiladi.
Qatiq va suzmani oddiy supermarketda o'z nomi bilan topish qiyin. Ularni Arkan Bazar peshtaxtasida so'rang; bozorning joyi va ish vaqti Arkan Bazar sahifasida ko'rsatilgan. Qatiq o'rniga latishlarning rūgušpiens (ruscha простокваша) yoki kefīrs, suzma o'rniga quyuq grek yogurti (grieķu jogurts) ham yaraydi.
Boshqa ziravorlarning latishcha va ruscha nomlarini o'zbek ziravorlari lug'atida jamlaganmiz.
Muzlagan chuchvarani muzdan tushirmasdan qaynab turgan suvga tashlang: xamiri butun qoladi.